Naruszenie dóbr osobistych – na czym polega i jakie są konsekwencje?
Większość z nas wie, że naruszenie dóbr osobistych jest karalne. Warto jednak na początku wyjaśnić co to pojęcie w ogóle oznacza oraz wymienić kilka przykładów. Tym bardziej, że w kodeksie cywilnym nie znajdziemy jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, czym są dobra osobiste.
Dobra osobiste
Dobra osobiste to szczególne pojęcie z dziedziny prawa obejmujące wiele wyjątkowych dóbr przysługujących osobom fizycznym i prawnym.
Treść art. 23 Kodeksu cywilnego brzmi:
“Dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach.”
Należy pamiętać, że katalog dóbr osobistych określony w Kodeksie cywilnym jest katalogiem otwartym. Co oznacza, że ta lista jest wciąż rozbudowywana przez doktrynę i orzecznictwo. Ogólnie mówiąc, dobra osobiste – mimo, że mają charakter niematerialny – są wartością chronioną i szanowaną przez społeczeństwo. Posiadają one szczególne znaczenie i są ściśle powiązane z psychiczną i fizyczną integralnością danej osoby, z jej godnością i pozycją.
Naruszenie dóbr osobistych
Należy mieć świadomość tego, że nie każde działanie, które początkowo może nam się wydawać, że narusza dobra osobiste – takie faktycznie jest. Warunkiem uznania go za takie, jest wystąpienie elementu bezprawności. Co oznacza, że jeśli działanie jest zgodne z prawem, nie możemy mówić o naruszeniu dóbr osobistych. Równie istotna jest obiektywność takiego działania. Niezbędna jest więc ocena sytuacji przez osobę postronną. Często zdarza się tak, że osoba pokrzywdzona jest przekonana o naruszeniu jej dóbr osobistych – np. jej dobrego imienia, jednak faktycznie do takiej sytuacji nie doszło. Aby stwierdzić naruszenie, musi dojść do szkalowania danej osoby w oczach innych, które faktycznie są w stanie wskazać powstanie danej krzywdy.
Należy również zaznaczyć, że naruszenie dóbr osobistych nie może być dolegliwością małej wagi. Dotyczy to tych wydarzeń, które oddziałują na dane dobro osobiste w znacznym stopniu.
Naruszenie dóbr osobistych – konsekwencje
O konsekwencjach naruszenia dóbr osobistych nie trzeba nikogo przekonywać. W przypadku naruszenia dobra osobistego osób fizycznych, np. dobrego imienia, może ono polegać na pomówieniu danej osoby o postępowanie lub właściwości, które mogą poniżyć ją w oczach opinii publicznej lub narazić ją na utratę zaufania publicznego. W czasach, gdy niemal w każdej branży panuje duża konkurencja, kwestia zaufania do konkretnego przedsiębiorcy (osoby prawnej) jest ogromna. Nadszarpnięta reputacja może wywołać negatywne i nieodwracalne konsekwencje.
Ochrona dóbr osobistych
Dobra osobiste podlegają ścisłej cywilnej oraz karnej ochronie prawnej, a ich naruszenie nie jest dopuszczalne. Dobra osobiste osób prawnych są chronione analogicznie do dóbr osobistych osób fizycznych. W przypadku osób prawnych najważniejsza jest ochrona takich dóbr jak nazwa, dobre imię (dobra sława), tajemnica korespondencji i nietykalność pomieszczeń. Osobom prawnym zagwarantowano prawo do tego, aby nie formułowano pod jej adresem ocen, które mogą narażać ją na utratę renomy.
Co możemy zrobić, jeśli uważamy, że nasze dobra osobiste zostały naruszone?
- żądanie zaniechania działań zagrażających dobrom osobistym lub je naruszających
- żądanie usunięcia skutków naruszenia, w tym żądanie złożenia oświadczenia o odpowiedniej treści w odpowiedniej formie, np. ogłoszenie przeprosin w prasie
Zgodnie z art. 24 Kodeksu cywilnego możemy żądać zaniechania takiego działania (wyjątek stanowi sytuacja, gdy nie mają one charakteru bezprawnego) oraz usunięcia skutków naruszenia. Forma, w jakiej dojdzie do ich usunięcia jest indywidualnie dostosowywana do konkretnego przypadku. Może to np. przyjąć formę publikacji stosownego oświadczenia na stronie internetowej, wyemitowania go w telewizji itp.
- żądanie (na zasadach ogólnych Kodeksu cywilnego) zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty na określony cel społeczny
- żądanie naprawienia szkody majątkowej wyrządzonej wskutek naruszenia dóbr osobistych
Kolejnym działaniem, które może podjąć pokrzywdzony, jest żądanie zadośćuczynienia. Te w formie pieniężnej ma przede wszystkim za zadanie choćby w niewielkim stopniu zrekompensować danej osobie cierpienie, którego doznała na skutek naruszenia jej dóbr osobistych. Innym sposobem kary finansowej nałożonej na osobę, która dopuściła się naruszenia, jest żądanie zapłaty odszkodowania. Takie żądanie można wystosować, gdy przy naruszeniu dóbr osobistych doszło do powstania szkody majątkowej – może to dotyczyć np. stanu zdrowia, gdy naruszenie miało postać pobicia.
Czytaj WięcejFaktura bez NIP – wszystko, co powinieneś wiedzieć
Faktura bez NIP to termin, który często budzi wiele niejasności, jednak wystawianie takiego dokumentu staje się również coraz bardziej popularne. Czym właściwie jest taka faktura? W poniższym artykule wyjaśniamy, co to znaczy “faktura bez NIP nabywcy”, kto, komu i w jaki sposób może ją wystawić.
Faktura imienna bez NIP – co to jest?
Faktura bez NIP, czasem określana również jako faktura imienna bez NIP nabywcy, odnosi się do sytuacji, w której wystawca dokumentu nie ma obowiązku umieszczenia na nim Numeru Identyfikacji Podatkowej – NIP nabywcy. W zasadzie podawanie tego numeru na fakturze jest konieczne jedynie w przypadkach, gdy nabywca jest zidentyfikowany dla podatku VAT w Polsce, czyli jest zarejestrowany jako podatnik VAT czynny lub zwolniony.
Sam numer NIP jest potrzebny do identyfikacji stron transakcji podatkowej. Jednakże, nie zawsze jest wymagany, a w niektórych przypadkach jest nawet niedopuszczalny. Mówimy wtedy o fakturze bez NIP. Zamiast tego numeru, na fakturze powinno się umieścić imię, nazwisko i adres osoby fizycznej, która jest nabywcą.
Faktura bez NIP – kto i komu może ją wystawić?
Zgodnie z informacją dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 6 lutego 2020 roku, w przypadku gdy nabywcą jest osoba fizyczna, która nie prowadzi działalności gospodarczej i nie jest podatnikiem VAT w Polsce ani w innym kraju Unii Europejskiej, a faktura nie będzie wykorzystywana do rozliczeń VAT, można wystawić fakturę bez NIP. Faktura powinna być wystawiona najpóźniej do 15. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym usługi lub towary zostały dostarczone nabywcy. Jeżeli wniosek o wystawienie faktury zostanie złożony ponad miesiąc po dokonanej transakcji, fakturę należy wystawić najpóźniej w ciągu 15 dni od daty zgłoszenia. Osoba fizyczna nieprowadząca działalności gospodarczej i nieposiadająca NIP ma z kolei 3 miesiące (licząc od końca miesiąca, w którym dostarczono towar lub wykonano usługę bądź otrzymano całość lub część zapłaty) na to, by zwrócić się do sprzedawcy z żądaniem wystawienia faktury VAT.
Fakturę na rzecz osoby prywatnej należy wystawić m.in. wtedy, gdy podatnik zwolniony jest z kasy fiskalnej i każdą sprzedaż dokumentuje fakturą przychodową.
Przede wszystkim faktura bez NIP może być wystawiona w przypadku sprzedaży towarów lub usług na rzecz osób fizycznych, które nie prowadzą działalności gospodarczej. Oznacza to, że jeśli nabywcą jest osobą indywidualna, niezarejestrowana jako przedsiębiorca, wystawca może skorzystać z faktury na osobę fizyczną bez NIP.
Faktura bez NIP – jak wystawić?
Zgodnie z art. 106b ust. 3 ustawy o VAT, na żądanie nabywcy (także osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej, niebędących podatnikiem VAT i nieposiadających NIP) podatnik ma obowiązek wystawienia faktury VAT na nazwisko nabywcy.
Wystawienie faktury bez NIP nie różni się zasadniczo od wystawiania tradycyjnej faktury. Aby wystawić taki dokument, wystawca powinien wypełnić go zgodnie z obowiązującymi przepisami dotyczącymi faktur VAT. W praktyce oznacza to, że faktura musi zawierać szereg podstawowych informacji, takich jak: nazwa i adres sprzedawcy, data wystawienia faktury, numer dokumentu, opis sprzedanych towarów lub usług, kwota netto i VAT, a także podsumowanie kwoty brutto. Ważne jest również uwzględnienie przepisów dotyczących obowiązkowej numeracji faktur.
Wedle obowiązujących przepisów w przypadku np. kas z elektronicznym zapisem kopii oraz kas on-line, kasa może – ale nie musi – wystawiać faktury. Jeśli więc sprzedawca nie ma możliwości wystawienia faktury bez NIP za pomocą kasy, musi skorzystać z innego rozwiązania i zrobić to np. przy pomocy programu komputerowego.
W przypadku faktur elektronicznych lub wystawianych przez systemy online, pole NIP jest zwykle obowiązkowe. Jeśli faktura jest wystawiana na osobę nieposiadającą NIP, pole to należy wypełnić słowem „BRAK”.
Faktura bez NIP a koszty
Warto również wspomnieć o kosztach związanych z fakturami bez NIP, ponieważ często pojawia się pytanie, czy taki dokument może być ujęty jako koszt. Nierzadko zdarza się, że przedsiębiorcy obawiają się utraty prawa do odliczenia podatku VAT, jeśli wystawią taką fakturę. Jednakże, jeżeli spełnione są wszystkie wymagane warunki (transakcja związana jest z działalnością), taki dokument nadal może być uznany za dokument księgowy uprawniający do odliczenia podatku VAT.
Podsumowując, faktura bez NIP jest w pełni legalna i nie stanowi zagrożenia dla prawidłowego rozliczenia podatkowego. Istotne jest jednak, aby zawsze pamiętać o prawidłowym wypełnieniu wszystkich danych nabywcy.
Czytaj WięcejCzas na rozpatrzenie reklamacji – ile wynosi?
Jeśli konsument zakupi od sprzedawcy towar niezgodny z umową, ma on prawo złożyć reklamację poprzez pismo reklamacyjne skierowane do sprzedawcy, który w tej sytuacji staje się podmiotem odpowiedzialnym. W nim z kolei może określić własne żądania dotyczące doprowadzenia towaru do stanu zgodności z umową – poprzez naprawę, wymianę lub zwrot całości bądź części wpłaconych środków. Ile czasu na rozpatrzenie reklamacji ma sprzedawca? To wyjaśniamy w poniższym artykule. Podpowiadamy też, jak złożyć reklamację.
Niezgodność towaru z umową
Zanim poruszymy kwestię tego, ile czasu na rozpatrzenie reklamacji ma sprzedawca, warto byłoby wyjaśnić to, czym właściwie jest sama reklamacja oraz w jakich sytuacjach możemy ją zgłosić. Konkretnych powodów może być wiele, jednak każdy musi nawiązywać do głównej zasady “Niezgodność towaru z umową”. Jeśli uważamy, że produkt, który otrzymaliśmy od sprzedawcy nie spełnia warunków, które zakłada umowa – ta sytuacja stanowi podstawę do składania reklamacji.
Na podstawie art. 43b ustawy o prawach konsumenta nie możemy stwierdzić, że towar jest niezgodny z umową, jeśli:
- z umową zgodny jest opis, rodzaj, ilość, jakość, kompletność i funkcjonalność towaru, a w odniesieniu do towarów z elementami cyfrowymi – również kompatybilność, interoperacyjność i dostępność aktualizacji,
- z umową zgodna jest przydatność do szczególnego celu, do którego towar jest potrzebny konsumentowi, o którym konsument powiadomił przedsiębiorcę najpóźniej w momencie zawarcia umowy i który przedsiębiorca zaakceptował,
- nadaje się do celów, do których zazwyczaj używa się towaru tego rodzaju, z uwzględnieniem obowiązujących przepisów prawa, norm technicznych lub dobrych praktyk,
- występuje w takiej ilości i ma takie cechy, w tym trwałość i bezpieczeństwo, a w odniesieniu do towarów z elementami cyfrowymi – również funkcjonalność i kompatybilność, jakie są typowe dla towaru tego rodzaju i których konsument może zasadnie oczekiwać,
- jest dostarczany z akcesoriami i instrukcjami, których dostarczenia konsument może rozsądnie oczekiwać,
- jest takiej samej jakości jak próbka lub wzór, które przedsiębiorca udostępnił konsumentowi przed zawarciem umowy i odpowiada opisowi takiej próbki lub takiego wzoru. Uzasadnione oczekiwania konsumenta względem towaru uwzględniają charakter towaru oraz publiczne zapewnienie (np. w reklamie lub na etykiecie) złożone przez sprzedawcę w tym zakresie (jego poprzedników prawnych lub osoby działające w ich imieniu), chyba że sprzedawca wykaże, że:
- nie wiedział o danym publicznym zapewnieniu i, oceniając rozsądnie, nie mógł o nim wiedzieć,
- przed zawarciem umowy publiczne zapewnienie zostało sprostowane z zachowaniem warunków i formy, w jakiej publiczne zapewnienie zostało złożone lub w porównywalny sposób,
- publiczne zapewnienie nie miało wpływu na decyzję konsumenta o zawarciu umowy.
Niezgodność towaru z umową jest ustawowo uregulowanym sposobem dochodzenia roszczeń. To sprawia, że sprzedawca nie może odmówić przyjęcia reklamacji, jeżeli nie wynika to wprost z przepisów.
Jak złożyć reklamację?
Reklamację można złożyć w zasadzie w dowolnej formie. Najlepiej jednak zrobić to pisemnie, żeby mieć dowód. Jak poprawnie złożyć takie pismo? Należy opisać w nim na czym dokładnie polega brak zgodności towaru z umową oraz określić swoje żądanie. Warto również zapamiętać fakt, że aby zareklamować produkt, paragon fiskalny wcale nie jest nam niezbędny, choć jego posiadanie znacznie ten proces ułatwia. Jest to jeden z dowodów nabycia towaru w danym sklepie w konkretnej cenie. Są jednak inne sposoby na udowodnienie zakupu, mogą to być świadkowie, korespondencja mailowa czy wyciąg z karty. Co ważne, w związku z tym sprzedawca nie może uzależnić przyjęcia reklamacji od dostarczenia paragonu fiskalnego.
Ile jest czasu na rozpatrzenie reklamacji?
Czas na rozpatrzenie reklamacji wynika z Art. 7a ustawy o prawach konsumenta:
- “Jeżeli przepisy odrębne nie stanowią inaczej, przedsiębiorca jest obowiązany udzielić odpowiedzi na reklamację konsumenta w terminie 14 dni od dnia jej otrzymania.
- Jeżeli przedsiębiorca nie udzielił odpowiedzi na reklamację w terminie, o którym mowa w ust. 1, uważa się, że uznał reklamację.
- Odpowiedź na reklamację przedsiębiorca przekazuje konsumentowi na papierze lub innym trwałym nośniku.”
Ile jest czasu na rozpatrzenie reklamacji – wyjątki
Jednak jak niemal od wszystkiego, od tego przepisu również są wyjątki, na przykład:
Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 26 listopada 2013 r. w sprawie reklamacji usługi pocztowej
„§ 9.
- Operator pocztowy rozpatruje reklamację niezwłocznie i udziela odpowiedzi na reklamację w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia otrzymania reklamacji.„
(…)
„§ 14.
Nieudzielenie przez operatora pocztowego odpowiedzi na reklamację w terminie, o którym mowa w § 9 ust. 1, lub na odwołanie od reklamacji w terminie, o którym mowa w § 12 ust. 1, skutkuje uznaniem reklamacji.„
Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 24 lutego 2014 r. w sprawie reklamacji usługi telekomunikacyjnej
„§ 7.
- Jednostka dostawcy usług, rozpatrująca reklamację, udziela odpowiedzi na reklamację w terminie 30 dni od dnia jej złożenia.„
Rozporządzenie Ministra Transportu i Budownictwa z dnia 24 lutego 2006 r. w sprawie ustalania stanu przesyłek oraz postępowania reklamacyjnego
„§ 6.
- Odpowiedzi na reklamację udziela się w terminie 30 dni od dnia jej wpływu do przewoźnika.„
(…)
§ 10.
Nieudzielenie przez przewoźnika odpowiedzi na reklamację w wymaganym terminie skutkuje uwzględnieniem reklamacji.”
Ustawa z dnia 5 sierpnia 2015 r. o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego i o Rzeczniku Finansowym
„Art. 6.
Odpowiedzi, o której mowa w art. 5 ust. 1, należy udzielić bez zbędnej zwłoki, jednak nie później niż w terminie 30 dni od dnia otrzymania reklamacji. Do zachowania terminu wystarczy wysłanie odpowiedzi przed jego upływem.”
„Art. 8.
W przypadku niedotrzymania terminu określonego w art. 6, a w określonych przypadkach terminu określonego w art. 7, reklamację uważa się za rozpatrzoną zgodnie z wolą klienta.”
Czas na rozpatrzenie reklamacji a czas jej realizacji
O ile przepisy jasno stanowią o czasie rozpatrzenia reklamacji, to kwestia czasu jej realizacji nie jest już tak jednoznaczna. Zgodnie z art. 43d ustawy o prawach konsumenta sprzedawca musi dokonać naprawy lub wymiany towaru “w rozsądnym czasie od chwili, w której został poinformowany przez konsumenta o braku zgodności towaru z umową i bez nadmiernych niedogodności dla konsumenta, uwzględniając specyfikę towaru oraz cel, w jakim konsument go nabył”.
Koszty naprawy lub wymiany ponosi oczywiście sprzedawca. Wybór pierwszej bądź drugiej opcji należy do konsumenta. Zdarzają się jednak sytuacje, w których spełnienie żądania konsumenta nie jest możliwe lub byłoby wyjątkowo trudne ze względu np. na wygenerowanie nadmiernych kosztów. Sprzedawca może wówczas zamiast wymieniać towar – naprawić go i odwrotnie.
Jeśli żadne z powyższych żądań nie zostanie spełnione, wówczas konsument ma prawo do obniżenia ceny towaru lub nawet odstąpienia od umowy. Sprzedawca musi z kolei zwrócić konsumentowi kwotę niezwłocznie, nie później niż w terminie 14 dni od dnia otrzymania oświadczenia konsumenta o obniżeniu ceny.
Czytaj WięcejJak Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców pomaga w sądowym sporze w ZUS?
Prawo dotyczące nowych kompetencji Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców weszło w życie 12 maja 2023 roku. Adam Abramowicz, który obecnie pełni tę funkcję, może uczestniczyć w sporach między przedsiębiorcą a ZUSem – również przed sądem powszechnym.
Jak wygrać z ZUSem w sądzie?
Z tym na pewno niełatwym zadaniem może pomóc obecnie Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców. W przypadku większości sporów przedsiębiorców z ZUS, sprawy prowadzone są jako postępowania administracyjne. Później – w wyniku zgłaszanych odwołań od decyzji ZUS – przechodzą one do sądów powszechnych. To z kolei związane było z pewną luką w dotychczasowych przepisach wyznaczających obowiązki rzecznika MŚP. Do tej pory mógł on jedynie wspierać przedsiębiorcę na pierwszym etapie sporu z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych – etapie postępowania administracyjnego. Później jednak nie była możliwa kontynuacja udziału rzecznika w postępowaniu sądowym dotyczącym tego samego sporu. Finalnie jednak miał on możliwość wniesienia skargi nadzwyczajnej do Sądu Najwyższego od niekorzystnego dla przedsiębiorcy orzeczenia. Ta luka została zlikwidowana.
Od 12 maja 2023 może on również pomagać w całej procedurze kontrolnej i odwoławczej. Bierze również udział w postępowaniu sądowym w sprawach dotyczących ubezpieczenia społecznego. To ogromna zmiana i wsparcie dla wszystkich przedsiębiorców w kwestii wszelkich sporów z instytucją ubezpieczeniową, ponieważ dzięki niej rzecznik MŚP może wspomagać sądzących się podczas całego procesu.
Adam Abramowicz, Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców
Poprawka do ustawy deregulacyjnej, zakładająca likwidację zbędnych barier administracyjnych i prawnych, którą Sejm uchwalił 26 stycznia 2023 roku weszła w życie po niespełna 4 miesiącach. To oczywiście bardzo dobra informacja dla wszystkich przedsiębiorców, ale również i dla samego rzecznika MŚP. Przez cztery lata starał się on o możliwość występowania przed sądami powszechnymi w sprawach z ZUS. Ewidentnie taka potrzeba była i jest nadal. Adam Abramowicz podkreśla, że “więcej wniosków wpływa w sprawach dotyczących ZUS niż podatkowych i są one często bardziej bulwersujące”. Składane przez przedsiębiorców wnioski dowodzą również temu, że spektrum ich problemów w sporach z organami państwa jest bardzo szerokie. Rzecznik MŚP cieszy się, że teraz będzie mógł działać w sporach z ZUS tak jak w sporach podatkowych, czyli pomagać podczas całej procedury – kontrolnej i odwoławczej.
Jeśli Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców przyłącza się do postępowania na wniosek przedsiębiorcy, uzyskuje on znaczne uprawnienia procesowe na prawach przysługujących prokuratorowi. Jego udział uzasadniony jest szczególnie w przypadku powtarzających się uchybień lub nadużyć ze strony organów państwowych.
Biuro Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców – w jakich sprawach może pomóc?
Jak podaje Gazeta Prawna, problemem, który często dotyka przedsiębiorców i jest bezpośrednio związany z ZUS to kwestionowanie przez zakład różnych świadczeń, przyznawanych obywatelom. Często bywa tak, że kwestionowanie odbywa się bez podstawy prawnej. Dotyczy to m.in. przykładu podważania wysokości zasiłku macierzyńskiego wobec osób, które nie posiadają działalności gospodarczej. Kwestionowane bywają również świadczenia chorobowe, które w praktyce oznaczają wielokrotne kierowanie osoby na komisję lekarską. Jednak jedną z bardziej problematycznych praktyk jest ta związana z tworzeniem komplikacji wobec tzw. “iluzorycznych wspólników” spółek, czyli osób, które posiadają niewielkie udziały w danej spółce.
Adam Abramowicz, Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców może również pomóc tym przedsiębiorcom, którzy są pracodawcami. Rzecznik MŚP nie przyłączy się do sporu przedsiębiorcy przeciwko zatrudnionemu, jednak okażę się pomocny w przypadku toczącego się sporu z Państwową Inspekcją Pracy.
W związku z wprowadzeniem nowego prawa Federacja Przedsiębiorców Polskich (FPP) złożyła rezygnację z udziału w Radzie Przedsiębiorców przy Rzeczniku Małych i Średnich Przedsiębiorstw.
Czytaj WięcejGodziny nadliczbowe – jak obliczyć, jaka stawka, kogo obowiązują?
Godzinami nadliczbowymi nazywane są te, które pracownik musi spędzić w pracy, mimo że jego ustalona norma i grafik na dany dzień zakłada co innego. Warto zwrócić uwagę również na to, że godziny nadliczbowe naliczane są w sytuacji, gdy to pracodawca wyda wyraźne polecenia pozostania w miejscu pracy dłużej. Jeśli pracownik robi to z własnej inicjatywy i bez wiedzy przełożonego – tego czasu nie zaliczamy do godzin nadliczbowych. Normę w tej kwestii reguluje art. 129 Kodeksu pracy, który mówi o przepracowaniu nie więcej niż 8 godzin w ciągu doby, co w skali tygodnia daje 40 godzin.
Jak obliczyć nadgodziny?
Pracą nadliczbową możemy nazwać tę pracę, która:
- trwa dłużej niż 8 godzin na dobę – jeżeli tego dnia pracownik według obowiązującego go harmonogramu miał pracować 8 godzin lub mniej;
- trwa dłużej niż 8 godzin na dobę – jeżeli wynika to z rozkładu czasu pracy pracownika;
- trwa dłużej niż 40 godzin w tygodniu w okresie rozliczeniowym.
Jeśli jednak u pracownika występuje niejednoznaczna sytuacja i musi on wyliczyć i zweryfikować to, czy przysługuje mu dodatkowe wynagrodzenie za godziny nadliczbowe, może to zrobić w następujący sposób:
- należy zsumować faktycznie przepracowany czas pracy i liczbę godzin usprawiedliwionej nieobecności, a następnie:
- odjąć liczbę godzin, za które pracownik otrzymał dodatek z tytułu przekroczenia normy dobowej, po czym:
- odjąć iloczyn liczby dni wykraczających poza pełne tygodnie okresu rozliczeniowego pomiędzy poniedziałkiem a piątkiem i 8 godzin, a następnie:
- podzielić otrzymany wynik przez liczbę tygodni okresu rozliczeniowego.
Jeżeli otrzymany wynik jest wyższy niż 40 godzin, możemy wtedy uznać, że zatrudniony pracował w godzinach nadliczbowych.
Godziny nadliczbowe – kiedy są obowiązkowe, a kiedy niedozwolone?
Ta informacja może wydać się dla niektórych zaskoczeniem, jednak praca w godzinach nadliczbowych jest obowiązkowa, o ile pracodawca wyda takie polecenie. Musi on jednak mieć podstawy do zarządzenia dodatkowych godzin pracy. Takie prawo przysługuje mu, gdy warunkują to:
- szczególne potrzeby pracodawcy;
- oraz gdy występuje ‘konieczność prowadzenia akcji ratowniczej w celu ochrony życia lub zdrowia ludzkiego, ochrony mienia lub środowiska albo usunięcia awarii’.
Praca w godzinach nadliczbowych powinna występować jedynie w sytuacjach wyjątkowych. Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z 26 maja 2000 roku, I PKN 667/00, pracodawca nie może więc np. zaplanować nadgodzin z góry. Te muszą zawsze wynikać z niezaplanowanych potrzeb związanych z prowadzeniem działalności. Z kolei nieuzasadniona odmowa pracy w wymiarze nadgodzin ze strony pracownika, jest naruszeniem jego obowiązków. W skrajnych przypadkach może to być nawet podstawą do rozwiązania umowy o pracę pomiędzy stronami.
Pracodawca mimo, że może mieć wyraźny powód, aby polecić pracownikom pracę w godzinach nadliczbowym, nie może tego zlecić:
- kobietom w ciąży;
- młodocianym;
- pracownikom wykonującym swoją pracę na stanowiskach, na których przekroczone są najwyższe dopuszczalne stężenia lub natężenia czynników szkodliwych dla zdrowia;
- pracownikom posiadającym zaświadczenie lekarskie o konieczności czasowego wstrzymania się od pracy w godzinach nadliczbowych, wydane na podstawie przepisów szczególnych;
- pracownikom niepełnosprawnym, chyba że pracownik niepełnosprawny jest zatrudniony przy pilnowaniu lub lekarz przeprowadzający badania profilaktyczne pracownika, a w razie jego braku – lekarz sprawujący opiekę nad tą osobą – wyrazi zgodę na niestosowanie zakazu;
- W wyjątkowej sytuacji znajdują się również ci pracownicy, którzy opiekują się dzieckiem, do momentu ukończenia przez nie 4 roku życia. Taka osoba może pracować w godzinach nadliczbowych, tylko jeśli sam wyrazi na to zgodę.
Ile za nadgodziny – stawka
Praca w godzinach nadliczbowych powinna być rekompensowana czasem wolnym bądź dodatkiem. Konkretna stawka za godziny nadliczbowe jest uregulowana przepisami Kodeksu pracy. To art. 1511 ust. 1 dokładnie określa przysługujące stawki za dodatkowy czas pracy.
Dodatek 100% obowiązuje w przypadku:
- pracy w nocy;
- pracy w niedzielę i święta niebędące dla pracownika dniami pracy, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy;
- dnia wolnego od pracy udzielonego pracownikowi w zamian za pracę w niedzielę lub w święto, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy;
- gdy jest to praca przekraczająca przeciętną 40-godzinną tygodniową normę czasu pracy.
Dodatek 50% obowiązuje w przypadku:
- pracy w godzinach nadliczbowych w dni, które są dla pracownika dniami pracy (w tym “robocze” niedziele i święta);
- pracy, która przypadła na dzień wolny od pracy wynikający z rozkładu pracy w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy oraz w dni wolne od pracy równoważące podwyższenie dobowego wymiaru czasu pracy powyżej 8 godzin (w systemie równoważnego czasu pracy).
Od jakiej kwoty wylicza się procentowy dodatek za przepracowane nadgodziny? Otóż wynagrodzenie stanowiące podstawę obliczenia odpowiedniego dodatku, obejmuje wynagrodzenie pracownika wynikające z jego osobistego zaszeregowania. Jest ono stawką miesięczną lub godzinową. Jeśli taki składnik wynagrodzenia nie został wyodrębniony przy określaniu warunków wynagradzania, wtedy podstawę do obliczeń będzie stanowiła kwota 60% wynagrodzenia.
Pracownik ma również prawo do nieprzyjęcia dodatkowego wynagrodzenia na poczet przyznania mu czasu wolnego. Jeśli taka jest jego wola, może on złożyć pisemny wniosek. Wtedy wolne jest udzielane w tym samym wymiarze co liczba przepracowanych godzin. W takim przypadku może ono zostać przydzielone także poza okresem rozliczeniowym, w którym wystąpiła praca w godzinach nadliczbowych. W przypadku zamiany dodatku wynikającego z przepracowanych nadgodzin na czas wolny od pracy bez wcześniejszego składania wniosku – przyznaje się je w wymiarze o połowę wyższym niż liczba przepracowanych godzin nadliczbowych. Powinno się to odbyć najpóźniej do końca okresu rozliczeniowego.
Inną formę odebrania równowartości za pracę w godzinach nadliczbowych jest ryczałt. Obowiązuje to jednak tych pracowników, którzy wykonują swoją pracę stale poza zakładem pracy. Wówczas wysokość tego ryczałtu powinna odpowiadać przewidywanemu wymiarowi czasu pracy w godzinach nadliczbowych.
Maksymalna liczba godzin nadliczbowych
Praca w godzinach nadliczbowych musi być ograniczona. Zgodnie z prawem jest ona limitowana w skali doby, tygodnia (w okresie rozliczeniowym) i roku kalendarzowego. W kwestii maksymalnej liczby godzin nadliczbowych w skali dobry, wynika to pośrednio z przepisów Kodeksu pracy, mówiących o ‘odpoczynku dobowym’. Zgodnie z prawem musi on trwać 11 godzin, a więc analogicznie czas pracy nie może przekroczyć 13 godzin w ciągu doby.
W kwestii ograniczeń związanych z tygodniowym czasem pracy, łącznie z nadgodzinami nie może on przekraczać przeciętnie 48 godzin w przyjętym okresie rozliczeniowym.
Jeśli chodzi natomiast o rok kalendarzowy, to liczba nadgodzin nie może przekroczyć 150. Również i w tej kwestii jest wyjątek – w układzie zbiorowym pracy, w regulaminie pracy albo w umowie o pracę, jeżeli pracodawca nie jest objęty układem zbiorowym pracy lub nie jest obowiązany do ustalenia regulaminu pracy, jest dopuszczalne ustalenie innej liczby godzin nadliczbowych w roku kalendarzowym niż 150. Wskutek tego nie może jednak dojść do przekroczenia przeciętnej 48-godzinnej tygodniowej normy czasu pracy. Kwestia ta zależy od zgody pracodawcy i pracownika.
Inne zasady dotyczą tych pracowników, którzy są zatrudnieni w niepełnym wymiarze czasu pracy. Wówczas zarówno pracodawca, jak i pracownik sami ustalają liczbę nadgodzin. Zapisują to w treści umowy o pracę.
Godziny nadliczbowe a pracownicy kadry kierowniczej
Jest jedna grupa pracowników, których obowiązują inne zasady, związane z pracą w godzinach nadliczbowych. Dotyczą one osób zarządzających zakładem pracy w imieniu pracodawcy (pracowników kierujących jednoosobowo zakładem pracy i ich zastępców), pracowników wchodzących w skład kolegialnego organu zarządzającego zakładem pracy, głównych księgowych oraz kierowników wyodrębnionych komórek organizacyjnych. Zgodnie z art. 1514 wykonują oni – w razie konieczności – pracę poza normalnymi godzinami pracy bez prawa do wynagrodzenia oraz dodatku z tytułu pracy w godzinach nadliczbowych. Takim pracownikom przysługuje jednak prawo odebrania innego dnia wolnego bądź wynagrodzenia z dodatkiem w przypadku pracy w godzinach nadliczbowych w niedzielę i święta.
Czytaj WięcejNiedozwolone postanowienia umowne – czego nie możesz umieścić w treści umowy?
Wbrew myśleniu niektórych przedsiębiorców, w treści umowy nie możesz umieścić wszystkiego – a podpis konsumenta nie jest jednoznaczną akceptacją jej warunków. To ważny temat, bo dotyczy wszystkich umów zawieranych przez firmy z konsumentami.
Lista „niedozwolonych postanowień umownych” została zamieszczona w art. 3853 i uzupełnia klauzulę generalną art. 3851 § 1 Kodeksu cywilnego. Lista obejmuje te postanowienia, które są najczęściej spotykane w praktyce oraz są uznawane za “sprzeczne z dobrymi obyczajami i tym samym rażąco naruszają interesy konsumenta”. Co je wyróżnia? Przede wszystkim nierównomierne rozłożenie praw, obowiązków i ryzyka między stronami, prowadzące do zachwiania równowagi kontraktowej. W skrócie – takie postanowienia stawiają konsumenta w gorszym położeniu.
Przykłady niedozwolonych postanowień umownych
Art. 3853 Kodeksu cywilnego informuje o tym, jakie typy postanowień są niedopuszczalne w umowach oraz wpisy, o jakich skutkach nie powinny się tam znaleźć. W celu znalezienia konkretnych przykładów warto odwiedzić stronę https://www.rejestr.uokik.gov.pl/. Tam publikowane są przykłady z życia, które faktycznie znalazły się w umowach – możemy je filtrować np. według branż lub zagadnień.
Do Rejestru wpisywane są postanowienia uznane za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów.
Poniżej podajemy przykłady kilku z nich:
USŁUGI FINANSOWE: „Zabezpieczeniem spłaty pożyczki będzie podpisanie przez Pożyczkobiorcę weksla na dziesięciokrotność kwoty pożyczki. W przypadku terminowej spłaty pożyczki weksel będzie zwrócony Pożyczkobiorcy lub zniszczony przez Pożyczkodawcę”
USŁUGI FINANSOWE: „Od niespłaconej w terminie raty Pożyczkobiorca zapłaci Pożyczkodawcy opłaty karne w wysokości 200 złotych w stosunku dziennym”
NIERUCHOMOŚCI: „Nabywca zobowiązuje się do indywidualnego wykończenia Lokalu. Za szkody powstałe w toku indywidualnych prac wykończeniowych odpowiada Kupujący”
INNE USŁUGI: “Wadliwe przygotowanie pomieszczenia do wykonania dzieła wyłącza odpowiedzialność Wykonawcy za prawidłowy montaż dzieła”
INNE USŁUGI: „W przypadku oczywiście nieuzasadnionej reklamacji Zamawiający zostanie obciążony kosztami podjętych czynności ekipy serwisowej”
INNE USŁUGI: “Właściciel sklepu zastrzega sobie prawo do jednostronnej zmiany postanowień niniejszego regulaminu w każdej chwili i bez konieczności uzasadniania przyczyny”
HANDEL ELEKTRONICZNY: “Przyjęcie przez Klienta przesyłki bez zastrzeżeń powoduje wygaśnięcie roszczeń z tytułu ubytku lub uszkodzenia”
INNE USŁUGI: “Po zakończeniu danego etapu prac Wykonawca zgłosi to wykonanie Zamawiającemu pocztą elektroniczną, po czym w terminie 7 dni Zamawiający dokona odbioru prac. W przypadku braku odpowiedzi lub przystąpienia do odbioru uznaje się dany etap za odebrany”
SPRZEDAŻ KONSUMENCKA: “Odbierając towar Nabywca jest zobowiązany do sprawdzenia, czy przesyłka nie posiada uszkodzeń powstałych podczas transportu. Warunkiem rozpatrzenia ewentualnej reklamacji jest spisanie w obecności pracownika Poczty Polskiej Protokołu Reklamacji”
Jak w praktyce wygląda uznanie postanowienia za niedozwolone?
Sama zgodność treści postanowienia konkretnej umowy z art. 3853 Kodeksu cywilnego jeszcze nie przesądza o jego bezskuteczności. Funkcja art. 3853 sprowadza się do ustanowienia pewnego „domniemania”, że klauzula umowna o określonej treści jest „zakazanym postanowieniem umownym”. Niektórzy twierdzą, że jest to reguła interpretacyjna. To z kolei wskazuje na to, że w razie gdyby pojawiały się wątpliwości co do tego, czy określona klauzula powinna się w ogóle w umowie znaleźć, należy je przesądzić, na rzecz uznania danego postanowienia za niedozwolone. Nie zostaje ono jednak uznane za takie, gdy zostało indywidualnie uzgodnione.
Art. 3853 Kodeksu cywilnego
Przytaczamy również samą treść art. 3853 Kodeksu cywilnego:
„W razie wątpliwości uważa się, że niedozwolonymi postanowieniami umownymi są te, które w szczególności:
1) wyłączają lub ograniczają odpowiedzialność względem konsumenta za szkody na osobie;
2) wyłączają lub istotnie ograniczają odpowiedzialność względem konsumenta za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania;
3) wyłączają lub istotnie ograniczają potrącenie wierzytelności konsumenta z wierzytelnością drugiej strony;
4) przewidują postanowienia, z którymi konsument nie miał możliwości zapoznać się przed zawarciem umowy;
5) zezwalają kontrahentowi konsumenta na przeniesienie praw i przekazanie obowiązków wynikających z umowy bez zgody konsumenta;
6) uzależniają zawarcie umowy od przyrzeczenia przez konsumenta zawierania w przyszłości dalszych umów podobnego rodzaju;
7) uzależniają zawarcie, treść lub wykonanie umowy od zawarcia innej umowy, niemającej bezpośredniego związku z umową zawierającą oceniane postanowienie;
8) uzależniają spełnienie świadczenia od okoliczności zależnych tylko od woli kontrahenta konsumenta;
9) przyznają kontrahentowi konsumenta uprawnienia do dokonywania wiążącej interpretacji umowy;
10) uprawniają kontrahenta konsumenta do jednostronnej zmiany umowy bez ważnej przyczyny wskazanej w tej umowie;
11) przyznają tylko kontrahentowi konsumenta uprawnienie do stwierdzania zgodności świadczenia z umową;
12) wyłączają obowiązek zwrotu konsumentowi uiszczonej zapłaty za świadczenie niespełnione w całości lub części, jeżeli konsument zrezygnuje z zawarcia umowy lub jej wykonania;
13) przewidują utratę prawa żądania zwrotu świadczenia konsumenta spełnionego wcześniej niż świadczenie kontrahenta, gdy strony wypowiadają, rozwiązują lub odstępują od umowy;
14) pozbawiają wyłącznie konsumenta uprawnienia do rozwiązania umowy, odstąpienia od niej lub jej wypowiedzenia;
15) zastrzegają dla kontrahenta konsumenta uprawnienie wypowiedzenia umowy zawartej na czas nieoznaczony, bez wskazania ważnych przyczyn i stosownego terminu wypowiedzenia;
16) nakładają wyłącznie na konsumenta obowiązek zapłaty ustalonej sumy na wypadek rezygnacji z zawarcia lub wykonania umowy;
17) nakładają na konsumenta, który nie wykonał zobowiązania lub odstąpił od umowy, obowiązek zapłaty rażąco wygórowanej kary umownej lub odstępnego;
18) stanowią, że umowa zawarta na czas oznaczony ulega przedłużeniu, o ile konsument, dla którego zastrzeżono rażąco krótki termin, nie złoży przeciwnego oświadczenia;
19) przewidują wyłącznie dla kontrahenta konsumenta jednostronne uprawnienie do zmiany, bez ważnych przyczyn, istotnych cech świadczenia;
20) przewidują uprawnienie kontrahenta konsumenta do określenia lub podwyższenia ceny lub wynagrodzenia po zawarciu umowy bez przyznania konsumentowi prawa odstąpienia od umowy;
21) uzależniają odpowiedzialność kontrahenta konsumenta od wykonania zobowiązań przez osoby, za pośrednictwem których kontrahent konsumenta zawiera umowę lub przy których pomocy wykonuje swoje zobowiązanie, albo uzależniają tę odpowiedzialność od spełnienia przez konsumenta nadmiernie uciążliwych formalności;
22) przewidują obowiązek wykonania zobowiązania przez konsumenta mimo niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania przez jego kontrahenta;
23) wyłączają jurysdykcję sądów polskich lub poddają sprawę pod rozstrzygnięcie sądu polubownego polskiego lub zagranicznego albo innego organu, a także narzucają rozpoznanie sprawy przez sąd, który wedle ustawy nie jest miejscowo właściwy.”
Czytaj WięcejKrótszy okres próbny, dodatkowe urlopy i wiele udogodnień dla rodziców – weszła w życie rewolucyjna nowelizacja Kodeksu pracy
26 kwietnia 2023 roku weszła w życie nowelizacja Kodeksu pracy. Eksperci mówią, że przyniosła ona ze sobą największe zmiany od lat, zarówno dla pracowników, jak i pracodawców. Nowelizacją powinni zainteresować się przede wszystkim rodzice oraz wszyscy ci, którzy pracują obecnie w oparciu o umowę na czas określony i okres próbny.
Dlaczego zmiany zostały wprowadzone? Jednym z powodów jest dostosowanie naszego prawa do przepisów dwóch dyrektyw unijnych. Pierwsza z nich dotyczy przejrzystych i przewidywalnych warunków pracy w Unii Europejskiej, a druga work-life balance, które jest niezbędne w życiu każdego pracownika, szczególnie wśród rodziców i opiekunów.
Nowe urlopy i zwolnienia
Nowelizacja Kodeksu pracy wprowadza nowe urlopy, m.in. na opiekę nad niesamodzielnym rodzicem lub chorym partnerem. Z kolei młodzi rodzice otrzymali możliwość wnioskowanie o dłuższy urlop rodzicielski oraz wyższy zasiłek macierzyński.
- Według wprowadzonych zmian, pracownikowi przysługuje w ciągu roku kalendarzowego urlop opiekuńczy w wymiarze 5 dni. Może on zostać wykorzystany po to, by zająć się osobą, która ze względów medycznych tej opieki potrzebuje i jest członkiem rodziny pracownika lub mieszka z nim w tym samym gospodarstwie domowym. Warto zaznaczyć, że urlop opiekuńczy nie jest płatny.
- Kolejną zmianą jest wprowadzenie zwolnienia z powodu siły wyższej. Pracownikowi przysługuje w ciągu roku kalendarzowego takie zwolnienie w wymiarze 2 dni lub 16 godzin. Dotyczy ono np. pilnych spraw rodzinnych związanych z chorobą lub wypadkiem. W czasie trwania tego zwolnienia, pracownik otrzymuje 50% wynagrodzenia. Aby takie zwolnienie otrzymać, pracownik musi zgłosić ten fakt najpóźniej w dniu korzystania z tego zwolnienia, a wyboru sposobu rozliczania go (dni lub godziny) należy dokonać w pierwszym wniosku złożonym w danym roku kalendarzowym – wybór jest wiążący w danym roku.
- Kolejna zmiana dotyczy urlopu ojcowskiego. Jeżeli pracownik wychowuje dziecko, to w dwóch sytuacjach przysługuje mu prawo do urlopu ojcowskiego w wymiarze do 2 tygodni, nie dłużej jednak niż do momentu ukończenia przez jego dziecko 1 roku (wcześniej dotyczyło to ukończenia przez dziecko 2 lat) lub upływu 1 roku (dotychczas do upływu 2 lat) od dnia uprawomocnienia się postanowienia orzekającego przysposobienie dziecka i nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 14 roku życia.
- Urlop rodzicielski został wydłużony o 9 tygodni. Ta część urlopu jest nieprzenaszalna na drugiego rodzica. Urlop rodzicielski ojca nie jest też w żaden sposób uzależniony od tego, czy w chwili porodu matka dziecka jest zatrudniona lub obejmuje ją ubezpieczenie chorobowe. Wprowadzone zmiany obejmują również zakres wnioskowania o urlop i jego części. Urlop rodzicielski nie musi być wykorzystany bezpośrednio po macierzyńskim lub po poprzedniej części urlopu rodzicielskiego. Według nowelizacji urlop rodzicielski jest udzielany jednorazowo lub nie więcej niż w 5 częściach nie później niż do zakończenia roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 lat.
Zmiany dla zatrudnionych na okres próbny i czas określony
- Tak, jak przed wprowadzeniem nowelizacji, umowa na okres próbny może zostać zawarta między pracownikiem a pracodawcą na czas maksymalnie 3 miesięcy. Nie dotyczy to jednak każdego przypadku. Wprowadzone zmiany zakładają, że jeśli pracodawca docelowo ma zamiar zawrzeć z pracownikiem umowę o pracę na czas krótszy niż 6 miesięcy, umowa na czas określony ma trwać maksymalnie 1 miesiąc. Z kolei jeśli docelowa umowa o pracę zostałaby zawarta na czas określony, który jest dłuższy niż 6, ale krótszy niż 12 miesięcy – wtedy umowa na okres próbny może trwać maksymalnie 2 miesiące.
Nie jest to jednak niepodważalne – wprowadzono przepis, który wskazuje na to, że strony mogą 1 raz wydłużyć czas trwania umowy na okres próbny nie więcej niż o 1 miesiąc, jeśli jest to uzasadnione rodzajem wykonywanej pracy. Ponowne zatrudnienie na okres próbny przez tego samego pracodawcę nie jest możliwe, chyba, że praca miałaby dotyczyć obejmowania innego stanowiska.
- Osoby zatrudnione w oparciu o umowę na czas określony również mają powody do radości, ponieważ dzięki nowelizacji otrzymały skuteczniejszą ochronę przed wypowiedzeniem umowy. Pracodawca musi od teraz uzasadnić swoją decyzję. Co więcej, musi również przedstawić zamiar wypowiedzenia umowy reprezentującej pracownika organizacji związkowej.
Przejrzyste warunki zatrudnienia
- Nowelizacja Kodeksu pracy z 26 kwietnia 2023 roku zakłada przekazanie pracownikowi w terminie nie późniejszym niż 7 dni od dnia rozpoczęcia pracy, informacji o warunkach zatrudnienia. Może ona trafić do pracownika drogą analogową – tradycyjną, czyli w postaci papierowej lub elektroniczną. Druga opcja dopuszczalna jest tylko w przypadku, gdy osoba otrzymująca informację jest w stanie ją wydrukować i przechować, z kolei pracodawca musi zachować dowód przekazania pracownikowi wszelkich wytycznych. Zmieniła się również sama treść informacji o warunkach zatrudnienia – została ona rozszerzona. Pracodawca nie później niż w terminie 30 dni od dnia dopuszczenia pracownika do pracy, musi poinformować go o nazwie instytucji zabezpieczenia społecznego, do której wpływają składki na ubezpieczenia społeczne związane ze stosunkiem pracy oraz informacje na temat ochrony związanej z zabezpieczeniem społecznym, zapewnianej przez pracodawcę. Wyjątek od tej reguły stanowi sytuacja, gdy pracownik sam wybiera instytucję zabezpieczenia społecznego.
- W sytuacji, gdy pracownik wyjeżdża za granicę na ponad 4 tygodnie, aby tam wykonać powierzone mu zadania służbowe, pracodawca musi przekazać mu dodatkową informację również w postaci papierowej lub elektronicznej, dotyczącą warunków pracy.
- Mówiąc o nowościach w zakresie informowania o warunkach zatrudnienia, należy wspomnieć o jeszcze jednym aspekcie, który dla pracowników może być sporym atutem. Otóż według nowelizacji Kodeksu pracy każdy zatrudniony u swojego pracodawcy na co najmniej 6 miesięcy może raz w roku wystąpić z prośbą (w postaci papierowego lub elektronicznego wniosku) o zmianę rodzaju umowy o pracę na czas nieokreślony lub o inne, lepsze (bardziej przewidywalne i bezpieczniejsze) warunki pracy, w tym m.in. dotyczące rodzaju wykonywanej pracy lub zatrudnieniu w pełnym wymiarze czasu pracy. Nie dotyczy to pracowników, zatrudnionych w oparciu o umowę o pracę na okres próbny. Pracodawca ma z kolei obowiązek w ciągu 1 miesiąca od dnia otrzymania wniosku udzielić odpowiedzi pracownikowi – jeśli ta będzie negatywna, pracodawca musi uargumentować swoją decyzję.
Przerwy oraz pory wykonywania pracy
- Nowelizacja zakłada również wprowadzenie dodatkowych przerw od pracy w trakcie trwania długiej “dniówki”. Jeżeli dobowy wymiar czasu pracy wynosi co najmniej 6 godzin, pracownik ma prawo do przerwy w pracy trwającej co najmniej 15 minut. Jeśli trwa on dłużej niż 9 godzin – przysługuje mu dodatkowa przerwa trwająca co najmniej 15 minut. Jeśli czas pracy trwa dłużej niż 16 godzin, pracownikowi przysługuje kolejna (3.) przerwa, trwająca co najmniej 15 minut.
- Jeżeli pracownik wychowuje dziecko, które ma maksymalnie 8 lat, nie można bez jego zgody angażować go w pracę w godzinach nadliczbowych, w porze nocnej, w systemie przerywanym czasu pracy oraz delegować poza stałe miejsce wykonywania pracy.
Ochrona przed zwolnieniem
- Nie tylko osoby zatrudnione na czas określony zyskały dodatkową “ochronę przed zwolnieniem”. Dotyczy ona również kobiet w ciąży, przebywających na urlopie macierzyńskim, tych, które złożyły wniosek o udzielenie takiego urlopu lub jego części, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego albo jego części oraz mężczyzn, którzy złożyli wniosek o udzielenie urlopu ojcowskiego albo jego części, urlopu rodzicielskiego albo jego części. “Ochrona” trwa do dnia zakończenia tego urlopu. Pracodawca wówczas nie może prowadzić przygotowań do wypowiedzenia lub rozwiązania bez wypowiedzenia stosunku pracy z tą pracownicą lub pracownikiem. Nie może również wypowiedzieć ani rozwiązać stosunku pracy z takimi pracownikami – za wyjątkiem sytuacji, gdy zachodzą przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z ich winy i reprezentująca pracownicę lub pracownika zakładowa organizacja związkowa wyraziła zgodę na rozwiązanie umowy.
Są również wyjątki od tych zasad. Jeśli pracownik złoży wniosek wcześniej niż w terminach określonych w art. 180 par. 9 k.p., art. 1821d par. 1 k.p. lub w art. 1823 par. 2 k.p. zakazy te zaczynają obowiązywać wcześniej. 7 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu ojcowskiego albo jego części, 14 dni, jeśli sytuacja dotyczy części urlopu macierzyńskiego oraz części urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego i 21 dni, jeśli dotyczy to urlopu rodzicielskiego lub jego części.
Elastyczny system pracy
- Zmiany w tym zakresie są zdecydowanie korzystne dla pracownika. Obejmują one pracę zdalną, system pracy weekendowej i skróconego tygodnia pracy, przerywany system czasu pracy, ruchome i indywidualne rozkłady czasu pracy oraz obniżenie wymiaru czasu pracy. Taka elastyczna organizacja pracy dotyczy tych pracowników, którzy wychowują maksymalnie 8-letnie dziecko. Aby ubiegać się o zmianę systemu pracy, taki pracownik musi złożyć odpowiedni wniosek w postaci papierowej lub elektronicznej w terminie maksymalnie 21 dni przed planowanym rozpoczęciem korzystania z elastycznej organizacji pracy. Pracodawca ma 7 dni na rozpatrzenie takiego wniosku. Do tego czasu musi w formie papierowej lub elektronicznej poinformować pracownika o akceptacji wniosku lub w przypadku odmowy – o przyczynie takiej decyzji, ewentualnie również o innym możliwym terminie zastosowania elastycznej organizacji pracy niż wskazany we wniosku.
O czym sprzedawca zawsze musi poinformować konsumenta?
Zasady określone w art. 5461 Kodeksu cywilnego obowiązują od 25.12.2014 r., jednak nadal wielu sprzedawców nie stosuje się do nich. Jest to zatem temat, o którym warto przypominać.
Prawo do informacji jako najważniejsze prawo konsumenta w UE
To, że konsument ma prawo do szczegółowej informacji, nie powinno nikogo dziwić. Tym bardziej, że również w polityce Unii Europejskiej podkreślane jest znaczenie tego prawa. Odzwierciedla to m.in. obowiązek, który ciąży na sprzedawcach i dotyczy zapewnienia jasnych, zrozumiałych i niewprowadzających w błąd informacji w każdej transakcji z konsumentem. W UE takie obowiązki informacyjne są istotnym elementem polityki ochrony konsumenta, a ich głównym celem jest zrównoważenie deficytu informacyjnego. Unii Europejskiej od początku wprowadzenia polityki konsumenckiej zależy na tym, aby konsument był odpowiednio poinformowany i miał całą niezbędną wiedzę, która pomoże mu w podjęciu właściwej decyzji zakupowej.
Konsumenci w UE – ale nie tylko – mierzą się z nadmiarem informacji lub co gorsza – z dezinformacją. Takie przepisy, jak chociażby polski art. 5461 Kodeksu cywilnego mają chronić tych, którzy chcą dokonać przemyślanego, świadomego zakupu. European Consumer Agenda 2012 rozszerza ten temat i mówi nie tylko o informacji, ale o “wiedzy konsumenta”, co jest pojęciem znacznie szerszym i kojarzy się przede wszystkim z takim kupującym, który jest świadomy swoich praw na rynku i posiada zakres niezbędnych narzędzi, które ułatwią mu podejmowanie decyzji.
Prawa konsumenta w Polsce
Jak to wygląda w Polsce? Jako państwo członkowskie Unii Europejskiej, musimy przestrzegać unijnych założeń polityki konsumenckiej. Mamy też jednak własne przepisy. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów traktuje prawo do prawdziwej, pełnej i jak najbardziej rzetelnej informacji jako podstawowe prawo każdego kupującego.
Idealna informacja podawana konsumentowi to taka, która jest przede wszystkim jasna, pełna, zrozumiała, zwięzła i dostosowana do umiejętności przeciętnego kupującego. Dotyczy to informacji zarówno dotyczących oferowanych usług, jak i produktów.
Ku przypomnieniu, jakie konkretnie informacje powinien dostarczyć sprzedający konsumentom, przytaczamy treść wspomnianego wyżej art. 5461. Kodeksu cywilnego:
„§ 1.
Jeżeli kupującym jest konsument, sprzedawca jest obowiązany udzielić mu przed zawarciem umowy jasnych, zrozumiałych i niewprowadzających w błąd informacji w języku polskim, wystarczających do prawidłowego i pełnego korzystania z rzeczy sprzedanej. W szczególności należy podać: rodzaj rzeczy, określenie jej producenta lub importera, znak bezpieczeństwa i znak zgodności wymagane przez odrębne przepisy, informacje o dopuszczeniu do obrotu w Rzeczypospolitej Polskiej oraz, stosownie do rodzaju rzeczy, określenie jego energochłonności, a także inne dane wskazane w odrębnych przepisach.
§ 2.
Jeżeli rzecz jest sprzedawana w opakowaniu jednostkowym lub w zestawie, informacje, o których mowa w § 1, powinny znajdować się na rzeczy sprzedanej lub być z nią trwale połączone. W pozostałych przypadkach sprzedawca jest obowiązany umieścić w miejscu sprzedaży informację, która może być ograniczona do rodzaju rzeczy, jej głównej cechy użytkowej oraz wskazania producenta lub importera rzeczy.
§ 3.
Sprzedawca jest obowiązany zapewnić w miejscu sprzedaży odpowiednie warunki techniczno-organizacyjne umożliwiające dokonanie wyboru rzeczy sprzedanej i sprawdzenie jej jakości, kompletności oraz funkcjonowania głównych mechanizmów i podstawowych podzespołów.
§ 4.
Na żądanie kupującego sprzedawca jest obowiązany wyjaśnić znaczenie poszczególnych postanowień umowy.
§ 5.
Sprzedawca jest obowiązany wydać kupującemu wraz z rzeczą sprzedaną wszystkie elementy jej wyposażenia oraz sporządzone w języku polskim instrukcje obsługi, konserwacji i inne dokumenty wymagane przez odrębne przepisy.”
Czytaj WięcejDyrektywa unijna Omnibus – wszystko, co powinieneś o niej wiedzieć
1 stycznia 2023 r. w polskim prawie zaczęły obowiązywać trzy dyrektywy unijne: towarowa, cyfrowa i Omnibus. Powszechnie jednak utarło się, że zmiany wynikające z wejścia w życie każdej z nich ogólnie nazywane są “zmianami Omnibusa”.
Dyrektywa unijna Omnibus dotyczy między innymi tych osób, które prowadzą sklepy internetowe. Muszą one m.in. zamieścić na swoich stronach www nowy regulamin sprzedaży lub zmienić dotychczasowy. Posiadanie na swojej stronie nieaktualnego regulaminu może wiązać się ze stratami dla sklepu internetowego.
Rękojmia konsumencka
Ci przedsiębiorcy, którzy sprzedają towary w sklepach stacjonarnych, jak i przez Internet, muszą uwzględnić w swojej działalności tzw. rękojmię konsumencką. Zmiany w tym zakresie dotyczą odpowiedzialności sprzedawcy z tytułu niezgodności towaru z umową. Co ciekawe, nie dotyczy to nieruchomości. Odtąd inne są warunki uznania towaru sprzedanego konsumentowi za wadliwy, a inne jeśli kupi go osoba prawna, np. spółka, nawet jeśli sprzedany przedmiot jest identyczny. Wynika to z odmienności pomiędzy regulacjami Kodeksu cywilnego, a ustawy o prawach konsumenta.
Wprowadzane zmiany dotyczą sprzedaży konsumenckiej, czyli sytuacji, gdy towar kupuje osoba prywatna albo prowadząca jednoosobową działalność gospodarczą (JDG). Zasada ta nie ma jednak zastosowania, jeśli JDG kupuje od nas towar w celu dalszej jego odsprzedaży lub gdy ta transakcja w inny sposób ma ściśle zawodowy i profesjonalny charakter. Rękojmia konsumencka nie przysługuje oczywiście kupującym takim jak spółki, osoby prawne, fundacje czy różnego rodzaju instytucje.
Ponadto, dotychczas, jeżeli wada została ujawniona w ciągu roku od wydania towaru kupującemu, automatycznie przyjmowano, że musiała ona istnieć już w momencie zakupu. Po wejściu w życie nowych przepisów, termin ten został wydłużony aż do dwóch lat.
Kolejna zmiana polega na zobowiązaniu sprzedawcy do odbioru reklamowanego towaru od konsumenta. Konsument składając reklamację nie musi już zajmować się wysyłką. Wyjątkiem jest jednak sytuacja, gdy korzysta on z prawa odstąpienia od umowy z uwagi na istotne wady towaru – w takim wypadku to na kupującym spoczywa obowiązek dostarczenia towaru sprzedawcy (na koszt sprzedawcy). Wg ustawy o prawach konsumenta, sprzedawca powinien wadliwy produkt naprawić lub wymienić na nowy w „rozsądnym terminie”. Termin ten liczy się od poinformowania sprzedawcy o wadzie produktu, a nie – jak wcześniej – od dostarczenia towaru sprzedawcy.
Inną zmianą na korzyść konsumentów jest wprowadzenie domniemania, że wada produktu jest istotna. Obecnie to na przedsiębiorcy spoczywa ciężar udowodnienia, że wada nie jest istotna, a co za tym idzie, że konsumentowi nie przysługuje prawo odstąpienia od umowy.
Od 01.01.2023 r. również nie obowiązuje już krótki okres przedawnienia roszczeń konsumenta o usunięcie wady (naprawę) lub wymianę wadliwego produktu, a także na oświadczenie o obniżeniu ceny czy odstąpieniu od umowy. Dotychczas termin ten wynosił 1 rok od stwierdzenia wady. Obecnie zastosowanie znajdą zasady ogólne przedawnienia roszczeń. Co istotne, sprzedawca nie jest już zwolniony z odpowiedzialności za niezgodność towaru z umową, nawet jeśli konsument wiedział o wadzie w chwili zakupu.
Nowe przepisy stanowią również, że odpowiedzialność z tytułu udzielonej na dany produkt gwarancji nie może być mniej korzystna dla konsumenta, niż odpowiedzialność sprzedawcy z tytułu niezgodności tego towaru z umową.
Dostarczanie treści cyfrowej lub usługi cyfrowej
Od 01.01.2023 r. weszły w życie również regulacje dotyczące dostarczania konsumentom (i JDG) treści i usług cyfrowych. Wg ustawy, treść cyfrowa to dane wytwarzane i dostarczane w postaci cyfrowej. Usługa cyfrowa to na przykład:
- umożliwienie konsumentowi rejestracji i korzystania z portalu internetowego,
- dostarczanie wszelkiego rodzaju oprogramowania komputerowego lub na urządzenia mobilne,
- wysłanie konsumentowi linka umożliwiającego pobranie e-booka (jednorazowe lub wielokrotne),
- umożliwienie konsumentowi przechowywania plików w chmurze,
- prowadzenie transmisji na żywo,
- newsletter.
A zatem usługa cyfrowa zawsze dotyczyć będzie danych cyfrowych (treści cyfrowej), tzn. przede wszystkim plików elektronicznych (zdjęć, nagrań audio lub wideo, dokumentów tekstowych, np. e-booków). Nic nie stoi jednak na przeszkodzie, aby umowa o dostarczanie treści cyfrowych była zawarta z konsumentem w tradycyjnej formie, czyli na piśmie.
Od „Usług cyfrowych” odróżnić należy „Usługi”, które nie dotyczą danych cyfrowych. Usługi (nie cyfrowe) na ogół świadczone są stacjonarnie – to np. usługi sprzątające, kosmetyczne, serwisowe, gastronomiczne, rozrywkowe czy hotelowe.
Omnibus – inne zmiany od 01.01.2023 r.
Dane kontaktowe – W umowach zawieranych na odległość od 01.01.2023 r. konieczne jest informowanie konsumenta o numerze telefonu, na który może dzwonić, gdy chce skontaktować się ze sprzedawcą – dotychczas nie było to wymagane.
Dodatkowe oświadczenia dotyczące prawa odstąpienia od umowy – W przypadku umowy o świadczenie usług zawartej na odległość, zmieniły się nieco zasady utraty przez konsumenta prawa odstąpienia od umowy. Przedsiębiorca powinien zabezpieczyć się na wypadek, gdyby konsument chciał odstąpić od umowy po otrzymaniu świadczenia od przedsiębiorcy. Sytuacja taka byłaby niesprawiedliwa, bowiem nie dość, że firma wykonałaby obowiązki umowne, to jeszcze musiałaby zwracać pieniądze konsumentowi. Dlatego w celu uchronienia się przed takimi negatywnymi skutkami, przedsiębiorca powinien udzielić konsumentom stosownych, określonych prawnie informacji przed rozpoczęciem świadczenia, odebrać od konsumenta wyraźną zgodę, a dopiero później przystąpić do realizacji umowy. Podobne zasady obowiązują w przypadku umowy o dostarczanie treści cyfrowej, a umowa została zawarta na odległość.
Mieszkanie klienta, wycieczka – Warto zwrócić uwagę na to, że od 01.01.2023 r. termin na odstąpienie od umowy zawartej podczas nieumówionej wizyty w miejscu zamieszkania konsumenta albo podczas wycieczki wynosi 30 dni, a nie 14 dni.
Opinie – Jeśli publikujesz opinie swoich klientów na temat oferowanych produktów lub usług, powinieneś również poinformować, czy te opinie są przez Ciebie zweryfikowane, tzn. czy upewniłeś się, że pochodzą od rzeczywistych użytkowników danego produktu lub usługi. Jeśli opinie są zweryfikowane, opublikuj dodatkowo zwięzłą informację, w jaki sposób to sprawdziłeś.
Wyszukiwarka internetowa – Jeśli udostępniasz innym użytkownikom wyszukiwarkę internetową, powinieneś wyraźnie oznaczyć płatną reklamę i poinformować ich, jeśli przyjąłeś płatność w celu uzyskania przez określony produkt lepszej pozycji w wynikach wyszukiwania. Brak takiej informacji stanowi tzw. nieuczciwą praktykę rynkową.
Obniżka ceny (promocja) – Jeśli komunikujesz swoim klientom obniżkę ceny towaru lub usługi, powinieneś obok informacji o obniżonej cenie zamieścić informację o najniższej cenie tego towaru lub usługi z okresu 30 dni przed wprowadzeniem obniżki. Nie musisz jednak tego robić, jeśli nie chwalisz się promocją, tylko „po cichu” obniżyłeś cenę danego produktu.
Czytaj WięcejSkutki nielegalnego zatrudnienia cudzoziemca
Cudzoziemiec przebywający na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej musi posiadać ważny dokument uprawniający go do pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz dokument uprawniający go do podjęcia legalnego zatrudnienia. Należy jednak pamiętać, iż pracodawca również posiada znaczne obowiązki w tym zakresie.
Pojęcie cudzoziemca
W rozumieniu ustawy z dnia 15 czerwca 2012 roku o skutkach powierzania wykonywania pracy cudzoziemcom przebywającym wbrew przepisom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej za cudzoziemca uznaje się osobę, która nie jest:
- obywatelem państwa członkowskiego Unii Europejskiej;
- obywatelem państwa członkowskiego Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) – strony umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym;
- obywatelem Konfederacji Szwajcarskiej;
- członkiem rodziny cudzoziemców, o których mowa w pkt 1-3, który do nich dołącza lub z nimi przebywa.
Obowiązki pracodawcy
Podstawowym obowiązkiem podmiotu powierzającemu wykonywanie pracy cudzoziemcowi (pracodawcy) jest zażądanie od cudzoziemca ważnego dokumentu uprawniającego do pobytu na terytorium Polski. Pracodawca powinien również uzyskać kopię tego dokumentu oraz przechowywać ją przez cały okres świadczenia pracy przez cudzoziemca. Niedochowanie to obowiązku może skutkować sankcjami cywilnymi oraz karnymi.
Skutki cywilnoprawne
Zgodnie z art. 4 wskazanej powyżej ustawy – jeżeli pracodawca powierzył pracę cudzoziemcowi nielegalnie przebywającemu na terytorium Polski to cudzoziemcowi przysługuje roszczenie o wypłatę zaległego wynagrodzenia i związanych z nim świadczeń. W takim przypadku istnieje niebezpieczne dla pracodawcy domniemanie, iż stosunek pracy trwał przez okres 3 miesięcy, a w przypadku umowy cywilnoprawnej, iż uzgodnione wynagrodzenie wynosi trzykrotność minimalnego wynagrodzenia.
W praktyce oznacza to, iż nawet jeżeli cudzoziemiec pracował przez 1 dzień – może on z łatwością dochodzić wynagrodzenia za 3 pełne miesiące pracy. Dodatkowo pracodawcę obciążają koszty związane z przesłaniem cudzoziemcowi zaległych należności do państwa jego aktualnego pobytu.
Co istotne, odpowiedzialność cywilna jest znacznie rozszerzona w przypadku pracowników podwykonawcy, gdyż odpowiedzialność cywilna obciąża solidarnie również głównego wykonawcę.
Konsekwencje karne
Podmiot, który powierza pracę nielegalnemu cudzoziemcowi podlega karze grzywny lub ograniczenia wolności. W przypadku, gdy powierzenie odbywa się w warunkach szczególnego wykorzystania podmiot podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
Przez stan szczególnego wykorzystania rozumie się warunki pracy osoby lub osób, którym powierzono wykonywanie pracy z naruszeniem prawa, uchybiające godności człowieka i rażąco odmienne, w szczególności ze względu na płeć, w porównaniu z warunkami pracy osób, którym powierzono wykonywanie pracy zgodnie z prawem, wpływające zwłaszcza na zdrowie lub bezpieczeństwo osób wykonujących pracę
Czytaj Więcej